In Ivoorkust heb ik geleerd om ook met mijn handen te kijken.
Je moet stukken vastpakken, draaien, voelen en van alle kanten bekijken.
Lucien Van de Velde (2014)
Op 9 augustus 2026 is Lucien Van de Velde op 92-jarige leeftijd overleden. Lucien genoot een opleiding tot wiskundige. In 1964 ging hij in Côte d’Ivoire als wiskundeleraar aan de slag, een beroep dat hij er tot 1967 uitoefende. Tijdens die jaren kwam hij in aanraking met traditionele kunst uit West-Afrika, aanvankelijk vooral uit Côte d’Ivoire zelf. Zo kocht hij maskers afkomstig van de Baule, Dan en Wè van lokale handelaren, de rapporteurs, die in het binnenland verzamelden. Tijdens vakanties bracht hij die stukken mee naar België, waar hij ze doorverkocht aan verzamelaars, kunstenaars en handelaren, voornamelijk uit België en Nederland. In die periode kocht Lucien ook Nigeriaanse kunst van handelaren in Europa, met name Yoruba-kunst van Willem Geyskens, een Belgische importeur van tropisch hout, en Benue-stukken van de nog altijd actieve Franse handelaar Alain Dufour. Later kwam daar kunst uit Oceanië bij, een interesse die hij ontwikkelde dankzij zijn zakenrelatie met de Nederlandse handelaar Loed van Bussel.
In 1957 huwde Lucien zijn eerste vrouw, Mariette Henau, die hem ook naar Côte d’Ivoire vergezelde. Zij werkte samen met hem toen hij in 1969 besloot om officieel handelaar in etnografica te worden en enkele jaren later openden zij een galerie in een appartement in Antwerpen. In zekere zin was Lucien een buitenbeentje in de Afrikaanse kunstwereld van België. Enerzijds lag zijn expertise vooral in kunst uit West-Afrika, terwijl het zwaartepunt van zijn collega’s hoofdzakelijk – maar niet exclusief – op Congo lag. Anderzijds hield hij zich afzijdig van het Brusselse centrum rond het Zavelplein en koos hij voor de “perifere” Scheldestad. Lucien en Mariette scheidden in 1985, wat leidde tot de splitising van hun verzameling. Mariette zette het handelen en verzamelen voort met haar broer Johan Henau, die de collectie sinds haar overlijden in 2012 beheert.
In zijn interview met Frank Eerhart en Jos Weerts van 2014, gepubliccerd in het VVE Jaarboek 2013 – klik hier -, sprak Lucien over zijn eigen collectie. “Natuurlijk blijf je als liefhebber ook verzamelaar”, zei hij daarover (p. 9). Maar als handelaar hanteerde hij strikte regels: toon nooit in een verkoopstentoonstelling stukken uit je privé-verzameling en houd niet alleen de beste stukken voor jezelf. Eind 2025 had Lucien het plan opgevat om een wetenschappelijk boek aan zijn collectie te wijden. Samen met ondergetekende werd een selectie van een vijftigtal topstukken gemaakt. Niet verwonderlijk kwam meer dan de helft uit West-Afrika, waarbij Côte d’Ivoire en Nigeria het best waren vertegenwordigd, een derde was afkomstig van Centraal-Afrika, vooral uit de Democratische Republiek Congo, en tot slot was er een koppel Konso-paalfiguren uit Ethiopië. Met zijn wiskundige achtergrond was Lucien bijzonder systematisch en had hij de provenance, tentoonstellingen en publicaties van zijn stukken nauwkeurig bijgehouden, informatie die hij belangrijk voor het boek achtte. Deze publicatie had de bekroning van zijn carrière moeten worden, maar helaas is het project begin 2026 stilgelegd.
De laatste jaren bracht Lucien door in het Zorgwooncentrum Nottebohm in Antwerpen, niet ver van zijn appartement. Vanaf 3 uur ’s middag ontving hij er bezoek en vaak ging het dan over Afrikaanse kunst. Zijn geheugen was haarscherp gebleven. Als hij door een recente veilingscatalogus bladerde, pikte hij er moeiteloos de stukken uit die hij decennia daarvoor had verhandeld. En hij bleef tot het einde een gentleman en een bon vivant: een glaasje Cava behoorde tot het vaste ritueel om de middag af te sluiten. Met het overlijden van Lucien Van de Velde is een der laatste reuzen van de Afrikaanse kunsthandel verdwenen.
