Geheimen van het Zand: Een Visuele Reis tussen de Middellandse Zee en de Golf van Guinee
Proloog
Deze visuele reis ontstaat niet uit louter academische ambitie, maar uit de wens om te luisteren naar de stilte die de woestijn al eeuwenlang bewaart. Tussen Noord-Afrika en de Golf van Guinee spreken objecten waar het geschreven woord nooit is gekomen. Om onze reis te voltooien, hebben we stukken geselecteerd uit periodes die variëren van de prehistorie tot heden, waarbij we de regio’s van de Sahara en de Sahel centraal stellen. Binnen deze laatste gebieden richten we ons met name op de culturen van de Dogon, Bamana en Senufo, onder anderen. We zijn vooral geïnteresseerd in de expressieve kracht en originaliteit van hun figuratieve objecten. Ook de geschiedenis van hun materiële cultuur en de verbinding met de buitenwereld zullen we niet vergeten.
Naast een zuiver artistieke interesse ontstaat dit project uit een historische noodzaak: in Sub-Sahara Afrika is er geen inheemse geschreven nalatenschap van voorouderlijke aard. Door hun creaties hebben kunstenaars ons fundamenteel geholpen om onze kennis van de geschiedenis en cultuur van deze regio uit te breiden.
Hoewel het waar is dat Arabische geografen tijdens de Afrikaanse middeleeuwen een aanzienlijke geschreven nalatenschap hebben achtergelaten, is ons voorstel gebaseerd op een convergentie van bronnen: de geschriften van het Romeinse Rijk, Arabische kronieken, de theses van moderne specialisten, archeologische ontdekkingen, en mondelinge tradities, bewaard door lokale wijzen en verteld en bezongen door de griots. Al dit materiaal, samen met de bestudering van de kunstwerken, vormt de basis van de tentoonstelling.
Ons doel is om de geschiedenis van een regio te presenteren die vaak van buitenaf weinig aandacht krijgt, maar die, naar onze mening, een betekenis en verbinding met de westerse wereld heeft die veel dieper gaat dan wat ons tot nu toe is getoond. Zonder de intentie om een louter academisch traktaat te creëren, hebben we strenge criteria gevolgd bij het presenteren van de informatie, gemengd met onze persoonlijke ervaring en kennis van de regio. In wezen is het een visuele reis door een legendarische wereld.
Samenwerking en Bijdragen
Om ons doel te bereiken, hebben we kunnen rekenen op de onschatbare medewerking van een aantal specialisten op dit gebied. We willen hen hierbij onze oprechte waardering betuigen. Ferdinando Fagnola, kenner van de Dogon-cultuur en de geschiedenis van de Sahel, en Ibrahima Poudiougou dragen bij met twee artikelen: “De Vliegende Kaaiman en de Dogon-migratie” en “Tógu-nà en Slaaftochten”, die zowel vernieuwend als boeiend zijn. Beide leveren een belangrijke bijdrage aan de kennis van deze cultuur.
Daarnaast hebben we een speciale bijdrage van Patrick Girard, expert op het gebied van de culturen van Ivoorkust, die met twee artikelen een overzicht biedt van de geschiedenis van metaalambachtslieden, aan de hand van een analyse van een lepel van koperlegering en een andere van ijzer. Ook de bijdrage van Jochen Krüger is het vermelden waard: hij deelt zijn ervaring en diepgaande kennis van de prehistorie en geschiedenis van de Sahara en West-Afrika met ons.
Tot slot heeft Wilfried Glar, specialist in West-Afrikaanse metaalbewerking, zijn gedetailleerde essay “Handelsroutes en Handelaars” bijgedragen, een artikel over de geschiedenis van de handelsroutes in Sub-Sahara Afrika, met de nadruk op handelaars en metaalambachtslieden.
Selectie en Visie
Gelet op de omvang van de regio, zijn we helaas gedwongen geweest om te condenseren en bepaalde stukken achterwege te laten die perfect in het project zouden hebben gepast (misschien is er in de toekomst een mogelijkheid om de tentoonstelling uit te breiden). Op deze “reis” hebben we een strenge selectie gemaakt van werken op basis van hun artistieke en esthetische kwaliteit, met als doel om steeds nieuw licht te werpen op hun geografische en historische context. In gevallen waarin we niet over het fysieke stuk beschikken — gebouwen, natuurlijke omgevingen, historische kaarten, enzovoort — hebben we gebruikgemaakt van afbeeldingen om de tentoonstelling en de catalogus aan te vullen.
Het culturele materiaal dat hier is bijeengebracht, weerspiegelt de uitwisseling van kennis die door deze uitgestrekte regio is gestroomd, van het Paleolithicum tot op de dag van vandaag. We hebben speciale aandacht besteed aan de karavaanroutes door de Sahara, die gedurende vele eeuwen actief waren (met name tussen de 8e en 16e eeuw) en die een bloeiende handel mogelijk maakten — waarbij goud van kapitaal belang was — en een zekere toenadering tussen schijnbaar uiteenlopende culturen. Dit netwerk van landroutes, afhankelijk van transport per paard en kameel, maakte een verrijkende culturele uitwisseling mogelijk, op een manier die vergelijkbaar is met de sociale media van vandaag de dag. Deze routes vervoerden niet alleen goud en zout; ze fungeerden als de servers van een analoog sociaal netwerk waarin ideeën, legendes en esthetiek per paard of kameel reisden en werelden met elkaar verbonden die we vandaag de dag ten onrechte als geïsoleerd beschouwen.
Moderne Interpretatie
We zullen ook werk tonen van Afran, een hedendaagse Kameroense kunstenaar die in Italië woont, en zijn interpretatie van deze visuele reis door middel van zijn werken.
Uitnodiging
We nodigen u uit om onder te dompelen in deze route en via elk stuk het kloppen van een continent te ontdekken dat zijn dialoog met het heden voortzet. We vertrouwen erop dat deze tentoonstelling een open venster zal zijn naar verwondering en kennis van het erfgoed van Afrika.
