Actueel

Door Hans van der Storm

De chevron, aristocraat onder de kralen.

De chevron, aristocraat onder de kralen

In de veel collecties van etnografische sieraden zijn ook chevron kralen te vinden. Chevron duidt op de zig zag vorm aan de uiteinden van de kraal nadat de kraal geslepen is. (1) Mij is gevraagd om een kort artikel te schrijven over deze kralen.

De eerste chevron
In een overlevering wordt verteld dat ± 1480 AD, Mariette Barovier in de Venetiaanse glaswerkplaats van haar familie voor het eerst een chevron heeft gemaakt. In de werkplaats was waarschijnlijk al een 12 puntige stermal (2, E) aanwezig die al gebruikt werd om het oppervlak van geblazen drinkglazen te verfraaien. Een dergelijke mal zou Mariette gebruikt kunnen hebben om een stervormige glasbuis (3) van 7 lagen glas te maken.

Werkwijze
Aan een ijzeren blaaspijp werd een hoeveelheid vloeibaar glas verzameld. Daar blies men een luchtbel in. Vervolgens dompelde men deze glasbel in een smeltkroes met een andere kleur vloeibaar glas en werd dan in de stermal gedrukt. Het meest werden wit, steenrood en cobaltblauw glas afgewisseld. Maar andere kleurcombinaties komen ook voor (4). Als de zeven of later 6 of 4 lagen glas (4a) gevormd zijn wordt aan de hete glasbel een ijzeren staaf bevestigd door een medewerker. De twee lopen van elkaar weg en er ontstaat zo een dunner wordende glasbuis. Deze kon soms een tiental meters lang worden. Hoe sneller er gelopen werd, hoe dunner de buis. De buis werd op de vloer gelegd om af te koelen. Daarna wordt de glasbuis in stukken van ± 1 meter gehakt om makkelijk te kunnen vervoeren (5).

Afwerking
In eerste instantie werden de glasbuizen met zeven lagen door een medewerker in kortere stukjes gekapt en dan aan de uiteinden in zes facetten geslepen (6). Na 1900 werden de uiteinden van de kralen, op een slijpschijf aangedreven door een elektromotor, rond geslepen (7).
De zo bewerkte kralen werden in een houten vat gedaan en met een hoeveelheid zand en water dagenlang rond gedraaid. Zo kregen de kralen een satijnglans, maar verder polijsten met puimsteen om een hoogglans te krijgen was ook mogelijk (8).
Chevrons worden al eeuwen verhandeld en zijn zeer gewild bij vele volkeren over de hele wereld. Ze worden voornamelijk door de aristocratie gedragen als symbool van hun status en leiderschap.

1. a en b Voor- en zijaanzicht van een grote, in facet geslepen chevron kraal. 1500-1700 AD
2. E Antonio-Neri-L-Arte-Vetraria-1612.
Op de grond voor de oven liggen twee stervormige mallen (E) waar de glasbel ingedrukt kan worden
3. Twee fragmenten van een getrokken glasbuis met het chevron patroon.
Deze zijn in Amsterdam gevonden op de plek waar het Glashuis Soop stond. 1601-1629? AD. Het bewijs dat chevrons ook in A’dam gemaakt werden.
4. Een chevron bestaande uit zes lagen ± 1800-1900 AD.
4. a Een chevron bestaande uit vier lagen ± 1800-1900 AD.
5. In fig 4 wordt een ijzeren staaf bevestigd aan de glasbel. Fig. 5, de mannen lopen uit elkaar en zo wordt de glasbuis getrokken. Fig. 6, de afgekoelde glasbuis wordt in stukken gekapt.
6.
6. Vooraanzicht van de aan de uiteinden in zes facetten geslepen kraal
6. Zijaanzicht van de aan de uiteinden in zes facetten geslepen kraal.
7. Drie kleurvariaties van moderne chevrons gemaakt in Venetië/Murano ± 1960 AD.
Deze kralen zijn op een slijpschijf rond geslepen

7. b Moderne chevrons gemaakt in Venetië/Murano ± 1960 AD. Zij zijn met zand en water dagenlang rondgedraaid. Zo kregen ze satijnglans of hoogglans door polijsten met puimsteen.