Met het overlijden van Hans Hamers verliest de Tribal Art Community een bijzonder mens, een gewaardeerd verenigingslid en een internationaal gerespecteerd kenner van de traditionele Afrikaanse kunst.
Binnen de wereld van de Afrikaanse tribale kunst genoot Hans groot gezag. Zijn bijzondere belangstelling ging uit naar de antropomorf keramiek en terracotta van Afrika, een passie die terugging tot 1981. Samen met zijn vrouw Ineke ondernam hij vele reizen naar vele landen in West-Centraal-Afrika, waar hij zijn kennis steeds verder verdiepte. Door decennialang literatuurstudie, verzamelen, te vergelijken en kennis uit te wisselen met collega-verzamelaars, onderzoekers en handelaren, groeide hij uit tot een internationaal erkende autoriteit op dit specialistische terrein.
Bassiyam, Burkina Faso, december 2005. Foto: Ineke van Middelkoop
Musea, verzamelaars en kunsthandelaren uit binnen- en buitenland deden regelmatig een beroep op zijn expertise. Hans beschikte niet alleen over een uitzonderlijke kennis van objecten en hun herkomst, maar wist deze ook te plaatsen binnen hun culturele, historische en rituele context. Met gepaste trots vertelde hij hoe conservatoren van gerenommeerde musea hem om advies vroegen bij de identificatie en duiding van bijzondere stukken.
Een bijzonder hoogtepunt vormde de tentoonstelling van een deel van zijn collectie in het Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden in de jaren negentig. Dat hij bij de opening een inleiding mocht verzorgen, beschouwde hij als een grote eer.
Zijn kennis reikte verder dan zijn eigen verzameling. Tijdens een bezoek aan het Musée Spiritain des Arts Africains in het Franse departement Drôme ontdekte Hans een niet voor het publiek toegankelijke ruimte met een omvangrijke verzameling Afrikaanse keramiek. De beheerders beschikten over weinig informatie over de collectie, maar Hans bleek – als toevallige voorbijganger – vrijwel ieder object te kunnen herkennen en de herkomst en betekenis ervan te kunnen toelichten.
Die kennis legde hij gedurende zijn hele verzamelaarsleven zorgvuldig vast in een omvangrijk documentatiearchief. Inmiddels omvat dit circa 15.000 records en geldt het internationaal als een gezaghebbende bron voor de studie van Afrikaanse keramiek en terracotta. Daarmee laat Hans een wetenschappelijke en culturele nalatenschap na die ook voor toekomstige generaties van grote waarde zal zijn.
Hans was ook musicus, zanger/liedjesschrijver. Twee leden van zijn band, Hans Hamers & Co, traden samen een derde lid als invaller voor Hans op tijdens de drukbezochte herdenkingsbijeenkomst op 6 juli. Op 25 april trad hij voor het laatst op, in Atelier 287, een creatieve ruimte die hij samen met Ineke beheerde. Daar presenteerde hij zijn album “Het blauwe uur”, te beluisteren op Spotify (en te bestellen bij Atelier 287 in Nijmegen).
Voor de Vereniging Vrienden Etnografica, de huidige Tribal Art Community, heeft Hans eveneens veel betekend. Gedurende twaalf jaar maakte hij deel uit van het bestuur. Daarnaast verzorgde hij met grote toewijding de nieuwsbrief en de website en droeg hij in belangrijke mate bij aan de uitwisseling en verspreiding van kennis over tribale kunst. Zijn inzet, zorgvuldigheid en betrokkenheid hebben een blijvend stempel gedrukt op onze vereniging.
Wie Hans persoonlijk kende, zal zich niet alleen zijn grote deskundigheid herinneren, maar vooral ook zijn bescheidenheid, hartelijkheid en gastvrijheid. Bestuursvergaderingen vonden vaak plaats bij Hans en Ineke thuis, waar koffie en koek klaarstonden en – wanneer het weer het toeliet – de tuin het decor vormde voor inspirerende gesprekken.
Voor Hans stonden Ineke, hun kinderen en kleinkinderen altijd centraal. Zonder daar veel woorden aan te wijden, was zichtbaar hoeveel zij voor hem betekenden en hoeveel vreugde zij hem schonken.
De Tribal Art Community is hem veel dank verschuldigd. Wij zullen zijn kennis, zijn toewijding, zijn collegialiteit en zijn vriendschap blijvend in herinnering houden.
Wij wensen Ineke, hun kinderen, kleinkinderen en allen die hem dierbaar waren veel sterkte toe bij het verwerken van dit grote verlies.
