Donderdag 12 februari opende de grote Papoea expositie in het Wereldmuseum Leiden.
Prof.dr. Wonu Veys, conservator Oceanië heeft deze tentoonstelling samengesteld samen met een tentoonstellingsmaker en heeft hier uitgebreid over verteld op het symposium van de TAC op 18 januari 2026.
Trudy van Dinther ging ook naar de Pacific Arts Society conferentie, die in aansluiting hierop was georganiseerd.
De conferentie van de Pacific Arts Society was om meerdere redenen een interessante ervaring, ook voor iemand die, zoals ik, niet thuis is in de academisch antropologisch jargon wereld. Het geheel was goed te volgen; vooral de verschillende invalshoeken spraken me aan, zoals de nadruk die werd gelegd op het immaterieel erfgoed, terwijl wij in de TAC ons doorgaans meer richten op het materiële.
Wat mij vooral bijbleef, was de centrale rol van herinnering. Daarbij werd benadrukt dat het niet gaat om het maken van een masker, maar om het vormgeven van een herinnering. Herinneringen bestaan volgens deze visie niet alleen in het hoofd, maar leven voort in het lichaam – via dans, zang en rituelen – en zijn ook verbonden met objecten en plaatsen. Archieven werden daarbij opmerkelijk gerelativeerd: ze zouden vooral bestaan om de nieuwsgierigheid van wetenschappers te bevredigen. Ook de discussie over restitutie kreeg een andere lading. Voor de Asmat is restitutie van objecten minder belangrijk dan de voortdurende dialoog tussen hun cultuur en de moderne tijd; alleen menselijke resten vormen daarop een uitzondering.
Ook het verhaal over de bouw van een Longhouse (jee) maakte indruk. Zo’n gebouw is niet alleen een bouwwerk, maar een sociaal en kosmologisch proces. De kennis om het te bouwen wordt niet primair overgedragen via uitleg of theorie; je leert door mee te doen. Men begint gewoon, en gaandeweg ontstaat het begrip van hoe gebouwd moet worden. Die overdracht van kennis van ouderen naar jongeren vraagt veel tijd en aandacht, terwijl daar tegenwoordig minder ruimte voor lijkt te zijn. Tijdens het bouwproces vindt bovendien een persoonlijke transformatie plaats:de deelnemende mannen worden gevormd tot een Asmat-man. Elke drie tot vijf jaar wordt een nieuw Longhouse op een andere plek gebouwd om de band met de voorouders te vernieuwen. Het eigenlijke bouwen duurt enkele weken, maar wordt voorafgegaan door het verzamelen van materialen en nachten vol zang en dans.
Daarnaast zag ik fragmenten van twee fascinerende films die ik helaas niet online heb kunnen terugvinden. Eén daarvan ging vermoedelijk over het maken van een masker voor een overledene. Het masker werd met zichtbaar verdriet omhelsd alsof de overleden persoon zelf weer aanwezig was – een aangrijpend voorbeeld van hoe herinnering en ritueel samenkomen.
Wel op YouTube te vinden is Sorong Samurai, een korte film van ongeveer zeven minuten over de activistische muziekgroep van Ronny Kareni, de keynote-spreker tijdens de conferentie op dinsdag.
Klik hier of op de fto om de film te bekijken. Ik vond het een mooie film omdat hij laat zien hoe oude en nieuwe cultuur op een creatieve manier met elkaar verweven worden.
Ronny Kareni, Foto: The Moanan
