Symbolen van macht in het vroegere koninkrijk Dahomey
Als je in Afrika reist, zorg er dan voor dat je iets te vertellen hebt. Als je geen verhaal hebt, tel je niet mee in Afrika. Dat advies kreeg ik meermaals bij mijn reizen naar Afrika, vooral toen ik voor het eerst naar Mali ging. Dit aspect, het verhaal van mensen, het verhaal van een gemeenschap, het verhaal van een object heeft mij altijd geboeid.
Niet zo lang geleden kocht ik dit object. Jan-Lodewijk Grootaers leidde een TAC-gezelschap rond in de BRAFA en bij dit object gaf hij een toelichting. Het is de top van een staf, een waardigheidssymbool van één van de koningen van het voormalige koninkrijk Dahomey. In dit geval van koning Ghezo (1818 – 1858). De hand van de koning aan de bovenkant is het symbool van de bescherming, de kalebas die door de hand wordt omvat is het symbool voor het land en de bevolking. En de vergiet met de twee handen wil zeggen: vele handen samen kunnen ervoor zorgen dat het water niet weglekt. Macht, bescherming en eendracht.
Ik kende de pré-koloniale sociaal-economische geschiedenis en de geschiedenis van de Afrikaanse koninkrijken door het boek van Basil Davidson, Africa in History. Hij laat zien dat er bloeiende koninkrijken en culturen waren op het Afrikaanse continent toen wij in dit deel van de wereld nog in stamverband leefden.
En ik kende de symboliek van de koningen van Dahomey. Op 31 mei 2024 bezocht de Tribal Art Community de tentoonstelling van de collectie Huybrechs, Belgisch abstractionisme en Afrikaanse kunst. Het was een mooie tentoonstelling met bijzondere objecten.
Foto: Jos Weerts Collectie Huybrechs. Background Valentin Clavairolles/AHDRC
Eén van de topstukken voor mij was deze vogel, een pauw die een steen of een noot omklemt. In dit geval gaat het om koning Glélé (1858 – 1889), de zoon van Ghezo. Dit beeld vertelt het verhaal van de macht van de koning: hij heeft het overzicht (als vogel vanuit de lucht) en behoudt controle (het harde voorwerp, een noot of een steen in zijn klauw). Ik vond het ook gewoon een mooi object, maar het verhaal voegt voor mij een extra dimensie toe.
En dan is er ook nog het verhaal van de drie koningsbeelden van het Musée du Quai Branly – Jacques Chirac. Van links naar rechts: Glélé. Ghezo en Behanzin (1889 – 1894), de zoon van Glélé. Het museum heeft deze beelden, samen met 23 andere objecten, op 9 november 2021 teruggegeven aan de republiek Benin.
Foto: Musée du Quai Branly / Jacques Chirac
Mati Diop maakte hier een prachtige, verstilde film over, vanuit het perspectief van koning Ghezo. Intussen meermaals uitgezonden, onder andere via NPO-Doc <klik hier>, en te zien via streaming media
De beelden zijn weer terug, het verhaal is rond, maar het boek is nog niet gesloten: de geschiedenis wordt continu geschreven, onder andere met het beeld op mijn werktafel.
